Banki komercyjne w Polsce generują miliardowe zyski głównie dzięki marży odsetkowej oraz stałym przychodom z prowizji i opłat. W styczniu 2025 roku sektor bankowy osiągnął rekordowy zysk netto 3,998 mld zł, co oznacza wzrost o 8% r/r, napędzany wynikiem odsetkowym na poziomie 9,78 mld zł (+10,6% r/r).
Artykuł analizuje kluczowe źródła dochodów banków, ich strukturę, aktualne trendy oraz regulacje wpływające na rentowność. Pokazujemy, jak banki przekuwają depozyty klientów w zyski, wykorzystując skalę, cenę pieniądza i efektywność operacyjną.
Marża odsetkowa – filar zysków banków
Główne źródło przychodów banków to różnica między oprocentowaniem kredytów (wyższym) a depozytów (niższym), czyli marża odsetkowa. Banki pozyskują tanie środki od klientów – często z nisko oprocentowanych rachunków bieżących (w styczniu 2025 depozyty wyniosły ok. 2,4 bln zł) – oraz na rynku międzybankowym, a następnie alokują je w wyżej oprocentowane kredyty gotówkowe, hipoteczne i konsumenckie.
Wysokie stopy procentowe w 2025 roku sprzyjają poszerzaniu marży bankowej, zwłaszcza na produktach o wyższej marżowości (np. kredytach gotówkowych). Przykładowo: bank płaci klientowi 3% od lokaty, a od kredytu pobiera 8% – różnica 5 pkt proc. stanowi rdzeń zarobku po kosztach finansowania i operacyjnych.
Wynik odsetkowy sektora wzrósł o 10,6% r/r do 9,78 mld zł w samym styczniu 2025, co potwierdza siłę modelu opartego na pośrednictwie i skali portfela kredytowego.
Trendy i ryzyka
Aby uchwycić czynniki, które mogą wzmocnić lub osłabić marżę odsetkową, warto zwrócić uwagę na poniższe obszary:
- Stopy procentowe – możliwe obniżki prognozowane na 2026 rok mogą ścieśnić marże;
- Struktura finansowania – rosnący udział rachunków nieoprocentowanych obniża koszt pozyskania środków;
- Konkurencja i regulacje – fintechy oraz rozwiązania otwartej bankowości (np. PSD3) zwiększają presję na ceny i transparentność;
- Ryzyko kredytowe – pogorszenie koniunktury może zwiększyć odpisy i osłabić wynik odsetkowy.
Prowizje i opłaty – dodatkowe źródło dochodów
Oprócz odsetek banki generują przychody z prowizji i opłat, które są bardziej odporne na cykle stóp procentowych. W styczniu 2025 wpływy te spadły o 2,2% do 1,67 mld zł, co częściowo wynika z migracji klientów do tańszych ofert i rozwiązań cyfrowych.
Kluczowe kategorie prowizji
Najczęściej spotykane typy opłat to:
- za kredyty – prowizje za udzielenie (np. 2–5% kwoty kredytu hipotecznego czy gotówkowego);
- za usługi codzienne – prowadzenie konta, przelewy, wypłaty z obcych bankomatów, operacje w placówkach, wydawanie zaświadczeń;
- od produktów zewnętrznych – sprzedaż ubezpieczeń, funduszy inwestycyjnych czy kart kredytowych (w tym opłata interchange);
- inne – prowizje od płatności bezgotówkowych, opłaty za przedłużenie kredytu czy obsługę kart walutowych.
Mimo spadku, prowizje wraz z wynikiem odsetkowym odpowiadają za ponad 90% przychodów sektora, a banki łagodzą presję cenową rozwojem kanałów cyfrowych i partnerstw z fintechami.
Koszty operacyjne i inwestycje w personel
Zyski netto to różnica między przychodami a kosztami, wśród których rosnącą pozycję zajmują wynagrodzenia. W styczniu 2025 sektor wydał na pensje 2,42 mld zł (+10,9% r/r), m.in. przez presję płacową i premie.
Część wypracowanego wyniku trafia do pracowników, co utrzymuje sektor w czołówce płac w Polsce, a jednocześnie wspiera utrzymanie kompetencji i rozwój technologiczny.
Inne koszty
Do istotnych pozycji obciążających wynik należą m.in.:
- rezerwy na straty kredytowe (w 2025 niższe dzięki dobrej jakości portfela),
- koszty regulacyjne i nadzorcze (np. wymogi KNF, składki na fundusze),
- inwestycje w IT oraz cyberbezpieczeństwo zapewniające zgodność i odporność operacyjną.
Banki a źródła dochodów klientów – klucz do kredytów
Model bankowy opiera się również na stabilnych i udokumentowanych dochodach klientów, które determinują zdolność kredytową. Im bardziej przewidywalny wpływ, tym wyższa akceptacja w ocenie ryzyka.
Akceptowane źródła dochodu (z procentowym udziałem w zdolności kredytowej)
W praktyce banki najczęściej akceptują następujące rodzaje dochodu i uwzględniają je w kalkulacji zdolności:
- umowa o pracę na czas nieokreślony – standardowo 100% dochodu przyjmowanego do zdolności;
- umowa o pracę na czas określony, zlecenie, o dzieło – często do 100%, zwykle z wymogiem minimalnego stażu i ciągłości wpływów;
- działalność gospodarcza – KPiR (dochód), ryczałt (zwykle 0–80% przychodu), karta podatkowa (krotność podatku, np. do 15x);
- najem nieruchomości – przeważnie 50–100% dochodu netto (np. BOŚ 50%, PKO BP 70%), możliwe uwzględnienie amortyzacji;
- emerytura/renta i wybrane świadczenia – akceptacja zależna od polityki banku i regularności wpływów;
- inne – dopłaty rolne, przychody ze sprzedaży płodów rolnych (zwykle min. 12 miesięcy historii), dywidendy, premie.
Nieakceptowane lub ryzykowne
Do kategorii najczęściej odrzucanych lub wymagających dodatkowych wyjaśnień należą:
- praca „na czarno”,
- alimenty i stypendia,
- hazard oraz nieregularne wpływy z krypto/spekulacji giełdowych bez udokumentowanej historii,
- umowy na okres próbny.
Banki rygorystycznie weryfikują pochodzenie środków (AML) – przy dużych wpłatach lub transakcjach (np. w krypto) mogą wymagać PIT-11, historii rachunku i pisemnych wyjaśnień.
Poniższe zestawienie porównuje typowe podejścia banków do różnych źródeł dochodu:
| Źródło dochodu | Akceptacja przez banki | Przykładowy % w zdolności kredytowej |
|---|---|---|
| Umowa o pracę (na czas nieokreślony) | Wysoka | 100% |
| Działalność gospodarcza (ryczałt) | Średnia | 0–80% przychodu |
| Najem nieruchomości | Średnia | 50–100% netto |
| Hazard/krypto | Niska/żadna | 0% (brak regularności) |
Przyszłość modelu biznesowego banków
W 2026 roku sektor zmierzy się z presją malejących prowizji, silniejszą konkurencją fintechów i dalszą liberalizacją dostępu do danych (PSD3). Jednocześnie rekordowo mocny wynik odsetkowy oraz dywersyfikacja (np. bancassurance) stabilizują przychody.
Inwestycje w AI i analitykę ryzyka usprawniają scoring, automatyzują decyzje kredytowe i pozwalają rozważniej akceptować niestandardowe źródła dochodów przy niższym koszcie operacyjnym.