Dochody budżetu państwa w 2026 r. mają wynieść 647,2 mld zł, z dominującą rolą VAT (341,5 mld zł), akcyzy (103,3 mld zł) i CIT (80,4 mld zł), przy jednoczesnym wzroście wydatków do 918,9 mld zł i deficycie 271,7 mld zł.
Źródłem tej dynamiki są zarówno czynniki rynkowe, jak i systemowe zmiany podatkowe. Kluczowe motory wzrostu dochodów to:
- wzrost konsumpcji prywatnej o 6,4 proc.,
- wprowadzenie KSeF i uszczelnianie systemu podatkowego,
- podwyżki stawek akcyzy,
- poprawa ściągalności podatków.
Struktura dochodów budżetu państwa – kluczowe filary fiskalne
Budżet na 2026 r., zaprezentowany przez ministra finansów Andrzeja Domańskiego, zakłada wzrost dochodów o 43,8 mld zł względem przewidywanego wykonania roku bieżącego. Główną podstawą finansowania wydatków publicznych pozostają podatki pośrednie i bezpośrednie.
1. Podatek VAT – największy „pracownik” budżetu
VAT ma przynieść 341,5 mld zł, co czyni go kluczowym filarem dochodów podatkowych. Prognoza opiera się na silnym wzroście konsumpcji prywatnej oraz zmianach systemowych – podwyższeniu limitu zwolnienia podmiotowego do 240 tys. zł i wdrożeniu Krajowego Systemu e-Faktur (KSeF), który ograniczy lukę VAT. Wzrost popytu krajowego i automatyzacja rozliczeń bezpośrednio wzmacniają bazę podatkową.
Te mechanizmy potwierdzają zależność dochodów państwa od konsumpcji wewnętrznej, którą w średnim terminie IMF ocenia jako stabilną.
2. Akcyza – zyski z uzależnień i podwyżek
Akcyza ma przynieść 103,3 mld zł, m.in. dzięki podwyżce stawek o 15 proc. na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie. To jedno z najstabilniejszych źródeł dochodów, relatywnie odporne na cykle koniunkturalne.
3. Podatki dochodowe – CIT i PIT
CIT (podatek dochodowy od osób prawnych) – 80,4 mld zł. Istotną kontrybucję zapewnić ma podwyższenie stawki dla sektora bankowego, co zwiększy wpływy z działalności jednego z najbardziej rentownych segmentów gospodarki.
PIT (podatek dochodowy od osób fizycznych) – 32 mld zł. Dochody wspierają zmiany systemowe oraz mechanizmy waloryzacyjne przewidziane w budżecie.
Dochody z PIT i CIT są współdzielone z jednostkami samorządu terytorialnego (JST). Ministerstwo Finansów przekazało samorządom wyliczenia na 2026 r., w tym subwencje ogólne i algorytmy uwzględniające zamożność oraz potrzeby finansowe.
Najważniejsze pozycje dochodowe i ich czynniki wzrostu przedstawia poniższa tabela:
| Podatek | Prognozowane wpływy (mld zł) | Kluczowe czynniki wzrostu |
|---|---|---|
| VAT | 341,5 | Wzrost konsumpcji 6,4%; KSeF; limit zwolnienia do 240 tys. zł |
| Akcyza | 103,3 | Podwyżka stawek o 15 proc. na alkohol etylowy, piwo, wino, napoje fermentowane i wyroby pośrednie |
| CIT | 80,4 | Podwyżka stawki dla banków |
| PIT | 32 | Zmiany systemowe |
Dochody samorządów – wyzwania i wyrównania
W 2026 r. 149 samorządów odnotuje niższe dochody podatkowe niż w roku bieżącym, co budzi obawy strony samorządowej (KWRiST). Ministerstwo Finansów zapowiedziało ponowne przeliczenie dochodów z CIT za 2024–2025 r. na podstawie aktualnych danych oraz 1,4 mld zł na wyrównanie strat w projekcie budżetu 2026.
Dokument „Objaśnienia dotyczące ustalenia dochodów JST na 2026 rok” opisuje wspólny algorytm dla gmin, powiatów i województw. Waloryzacja udziałów w PIT/CIT i subwencje ogólne mają stabilizować finanse JST, choć brak gwarancji minimalnego 4-proc. wzrostu rok do roku zwiększa ryzyko planistyczne.
Szerszy kontekst makroekonomiczny – PKB, deficyt i dług publiczny
Dochody budżetowe wpisują się w solidny cykl koniunkturalny – IMF prognozuje wzrost PKB o 3,5 proc. w 2026 r. (po 3,3 proc. w 2025 r.), napędzany inwestycjami (8,1 proc.) i konsumpcją prywatną. Jednocześnie narastają napięcia fiskalne w strukturze finansów publicznych:
- Wydatki – 51,1 proc. PKB w 2026 r., w tym świadczenia społeczne (~19 proc. PKB) i obsługa długu;
- Dochody – stabilny poziom 43–45 proc. PKB;
- Dług publiczny – wzrost do 53,8 proc. PKB, finansowany m.in. pożyczkami KPO (2,8 proc. PKB) i wydatkami na obronność.
Ministerstwo Finansów podkreśla, że poziom dochodów zależy od sytuacji makroekonomicznej, zmian systemowych i ściągalności podatkowej, co zapowiada dalszą cyfryzację (KSeF) i działania uszczelniające.
Wyzwania i perspektywy – zależność od konsumpcji i zmian fiskalnych
Polska „zarabia” głównie na konsumpcji i podatkach pośrednich, co zwiększa wrażliwość na wahania dochodów gospodarstw domowych oraz procesy cenowe. Pozytywne impulsy (KPO, inwestycje prywatne) wspierają wzrost, ale rosnące wydatki na obronność i politykę społeczną powiększają deficyt. Dla JST kluczowe będą wyrównania i pełna transparentność wyliczeń.
W horyzoncie IMF dynamika inwestycji może słabnąć po 2026 r., dlatego potrzebna jest dywersyfikacja źródeł dochodów – w kierunku innowacji i eksportu. Budżet 2026 r. równoważy wzrost gospodarczy z dyscypliną fiskalną, stawiając na poprawę ściągalności jako „ukryty zysk” państwa.