Banknot 500 zł – waga, wymiary, grubość i analiza rzadkich wariantów
Banknot o nominale 500 zł, wprowadzony do obiegu przez Narodowy Bank Polski 10 lutego 2017 roku, ma wymiary 150 × 75 mm (15 × 7,5 cm), co czyni go największym polskim nominałem pod względem powierzchni 112,5 cm².
NBP nie publikuje oficjalnych danych o wadze ani grubości banknotu; na podstawie standardów papieru banknotowego przyjmuje się szacunki: waga ok. 0,9–1,1 g, grubość ok. 0,10–0,12 mm.
Standardowe cechy fizyczne banknotu 500 zł
Współczesny banknot 500 zł wykorzystuje zaawansowane techniki drukarskie; na awersie widnieje Jan III Sobieski, a na rewersie Pałac w Wilanowie i Orzeł Biały. Wymiary rosną wraz z nominałem, co ułatwia rozpoznawanie wartości osobom niedowidzącym.
| Cecha fizyczna | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| Szerokość | 150 mm (15 cm) | większa niż w mniejszych nominałach (np. 200 zł: 144 mm) |
| Wysokość | 75 mm (7,5 cm) | nieco mniejsza niż w banknotach euro (np. 77 mm dla 50–200 euro) |
| Przekątna | 167,705 mm | wartość obliczona z twierdzenia Pitagorasa |
| Powierzchnia | 112,5 cm² (0,01125 m²) | największa wśród banknotów PLN |
| Waga (szacunkowa) | 0,9–1,1 g | typowa dla współczesnych banknotów o podobnych wymiarach |
| Grubość (szacunkowa) | 0,10–0,12 mm | zależna od składu papieru i warstw poligraficznych |
| Materiał | papier bawełniano-lniany z domieszkami | trwały, z zabezpieczeniami (nitka okienkowa, znak wodny) |
Szacunkowa waga wynika z gęstości papieru banknotowego (ok. 80–100 g/m²) i powierzchni: 112,5 cm² × 0,009 g/cm² ≈ 1 g (wartość orientacyjna, z uwzględnieniem farb i lakierów ochronnych).
Jak 500 zł wypada na tle innych polskich nominałów?
Poniższa tabela ilustruje skalowanie wymiarów w serii „Władcy Polski” (po modernizacji graficznej NBP):
| Nominał | Szerokość | Wysokość | Powierzchnia |
|---|---|---|---|
| 10 zł | 120 mm | 60 mm | 72,0 cm² |
| 20 zł | 126 mm | 63 mm | 79,4 cm² |
| 50 zł | 132 mm | 66 mm | 87,1 cm² |
| 100 zł | 138 mm | 69 mm | 95,2 cm² |
| 200 zł | 144 mm | 72 mm | 103,7 cm² |
| 500 zł | 150 mm | 75 mm | 112,5 cm² |
Rzadkie nominały i historyczne warianty 500 zł
Nominał 500 zł pojawiał się w historii wcześniej – w końcówce PRL i okresie hiperinflacji – ale dzisiejsza emisja z 2017 r. jest jedyną funkcjonującą w obiegu powszechnym. Starsze warianty różnią się parametrami ze względu na ówczesne technologie papieru i zabezpieczeń.
- 500 zł z 1989–1990 (hiperinflacja PRL) – papier prostszy, wymiary zbliżone (ok. 145–150 × 70 mm), waga lżejsza (ok. 0,7–0,9 g) dzięki cieńszemu papierowi (60–80 g/m²), rzadkie, wyceniane na aukcjach numizmatycznych powyżej 100 zł za egzemplarz UNC, zabezpieczenia skromniejsze (gilosz);
- 500 zł z lat 90. (po denominacji) – pojawiały się projekty i druki próbne, wymiary niestandardowe (ok. 140 × 70 mm), grubość < 0,10 mm, nie w obiegu, status kolekcjonerski;
- brak rzadszych wariantów współczesnych – wszystkie banknoty 500 zł od 2017 r. mają identyczne parametry; różnice dotyczą numerów seryjnych lub rzadkich defektów drukarskich (np. przesunięcie kolorów), poszukiwanych przez kolekcjonerów.
W obiegu znajduje się kilka milionów sztuk, jednak wysoki nominał ogranicza popularność w płatnościach detalicznych – wiele banknotów trafia do skarbców i sejfów.
Ciekawostki numizmatyczne i poboczne informacje
- Zabezpieczenia – nitka okienkowa z mikrotekstem „500 ZŁ”, element optyczny z efektem kątowym (zmiana koloru cyfry 500), znak wodny z portretem Sobieskiego;
- Kolorystyka – seledynowo-błękitna paleta nawiązująca do barokowej elegancji Wilanowa;
- Porównanie międzynarodowe – mniejszy od 500 euro (160 × 82 mm), ale o wyższej wartości Nominału w odniesieniu do lokalnej siły nabywczej;
- Produkcja – druk w PWPW S.A., w serii „Władcy Polski”;
- Wartość kolekcjonerska – sztuki UNC z 2017 r. osiągają ok. 550–600 zł; rzadkie defekty (np. podwójny druk) potrafią przekraczać 2000 zł na aukcjach;
- Ekonomia – zwiększa efektywność obsługi gotówki w bankach i hurtowym obrocie, rzadko używany w drobnych transakcjach.
Parametry wagi i grubości są w praktyce standaryzowane, lecz niepublikowane z powodów bezpieczeństwa. W celu precyzyjnego pomiaru zaleca się weryfikację u autoryzowanych ekspertów numizmatycznych lub na wadze jubilerskiej o dokładności 0,01 g.