Banknot 100 zł – analiza fizycznych parametrów, wariantów emisji i cech numizmatycznych
Współczesny banknot 100 zł emitowany przez Narodowy Bank Polski ma wymiary 138 × 69 mm i jest drukowany na papierze bawełnianym z domieszką lnu. Wyposażono go w liczne zabezpieczenia, w tym wyczuwalny dotykiem druk stalorytniczy (intaglio).
Grubość pojedynczego banknotu szacuje się na ok. 0,10–0,12 mm (lokalne uwypuklenia wynikają z intaglio), a masę – przy gramaturze papieru ok. 90–120 g/m² i powierzchni 95,22 cm² – na ok. 0,9–1,1 g dla egzemplarza w stanie UNC. Historyczne wydania, np. z 1932 r., miały większy format 175 × 98 mm, co proporcjonalnie podnosiło masę.
Fizyczne parametry współczesnego banknotu 100 zł (seria od 2014 r., wzór aktualny w 2026 r.)
To aktualny wzór obowiązujący w obiegu – spójny wymiarowo z całą serią banknotów NBP. Najważniejsze parametry użytkowe i materiałowe:
- wymiary – 138 mm długości × 69 mm szerokości; format poziomy zgodny z serią od 10 zł do 500 zł;
- grubość – brak oficjalnych danych; druk stalorytniczy tworzy wyczuwalną wypukłość (m.in. portret Władysława II Jagiełły, godło, nominały, oznaczenia dla niewidomych), lokalnie zwiększając grubość do ok. 0,12 mm;
- masa – niepublikowana przez NBP; przy papierze ok. 100 g/m² i powierzchni 95,22 cm² masa egzemplarza UNC wynosi ok. 0,95 g (zależna m.in. od wilgotności i zużycia);
- materiał i elementy w papierze – papier bawełniano-lniany, odporny na zużycie, z nitką zabezpieczającą (okienkową) z mikrotekstem „100 ZŁ” oraz znakiem wodnym (portret władcy + „100”); pod światło nitka widoczna jako pionowa ciemna linia.
Krawędzie banknotu są fabrycznie proste; widoczne zaokrąglenia to efekt naturalnego zużycia w obiegu, a wyczuwalna faktura wynika z druku stalorytniczego.
Warianty emisji i ich fizyczne różnice
Banknoty 100 zł emitowano w wielu wariantach od 1919 r., z parametrami dostosowanymi do technologii danej epoki. Wybrane warianty i ich różnice fizyczne:
| Wariant | Wymiary (mm) | Masa (szac.) | Grubość/format papieru | Uwagi numizmatyczne |
|---|---|---|---|---|
| Współczesny (2014–obecnie, seria VII, np. FZ 2018) | 138 × 69 | ok. 0,95–1,1 g | ok. 0,10–0,12 mm; papier bawełna–len; nitka okienkowa | Krążący; portret Władysława II Jagiełły, Orzeł z nagrobka; stan UNC bywa wyceniany powyżej wartości nominalnej. |
| Historyczny 1932 r. (II RP) | 175 × 98 | ok. 1,7–2,0 g | Grubszy papier celulozowy; bez nitki okienkowej | Rzadki; wizerunek alegorii Polski; na aukcjach w stanie VF osiąga wysokie ceny. |
| Moneta kolekcjonerska w kształcie banknotu (2020 r.) | ok. 50 × 25 | 31,10 g (Au 999,9) | Grubość rzędu 1–2 mm (moneta) | Replika motywów banknotu wykonana w złocie; produkt kolekcjonerski o ograniczonym nakładzie. |
Dodatkowe uwagi kolekcjonerskie i emisyjne:
- serie krążące – od serii A (1990 r.) do FZ (2018+); wymiary stałe od reformy z 1995 r. (serie V–VII); wcześniejsze emisje (np. 1924 r.) miały 170 × 85 mm i masę ok. 1,5 g;
- próby i błędy – rzadkie warianty z niedodrukami (np. przesunięta nitka) mają tę samą masę, lecz uzyskują premie kolekcjonerskie nawet 5–10 razy względem obiegowych;
- ciekawostka – złota moneta „banknotowa” waży wielokrotnie więcej niż papierowy odpowiednik, mimo identycznego nominału 100 zł.
Poboczne cechy fizyczne i zabezpieczenia wpływające na parametry
Fizjonomia banknotu wpływa na jego trwałość w obiegu (zazwyczaj ok. 1–2 lata):
- elementy dotykowe – staloryt w portrecie, godle państwowym, nominałach i oznaczeniach dla niewidomych; wypukłość dodaje mikrogramów masy, ale kluczowa jest funkcja weryfikacyjna;
- efekty optyczne – farba zmienna optycznie OVI (tarcza herbu: zielony → złoty), opalizująca ornamentyka oraz element recto–verso widoczny w prześwicie;
- reakcja pod UV/IR – fluorescencja wybranych elementów i mikroteksty; zużycie może minimalnie zmniejszać masę w wyniku ścierania włókien;
- porównanie nominałów – 100 zł jest większe niż 50 zł (132 × 66 mm), a mniejsze niż 200 zł (144 × 72 mm) i 500 zł (150 × 75 mm).
Ciekawostki numizmatyczne i praktyczne wskazówki
Przydatne uwagi dla kolekcjonerów i użytkowników:
- historia masy – w II RP wyższa masa wynikała z większych formatów i innego składu papieru; dziś optymalizacja ogranicza zużycie surowców;
- fałszerstwa – brak wyczuwalnej wypukłości stalorytu, nienaturalna nitka czy zła jakość mikrotekstu ujawniają podróbki; nietypowa masa (odchylenie ok. ±5%) może być sygnałem ostrzegawczym;
- kolekcjonerstwo – egzemplarze UNC z nowszych serii bywają notowane z niewielką premią; emisje historyczne (np. 1932 r.) cieszą się popytem i potrafią zyskiwać na wartości w długim terminie;
- ekologia – papier bawełniany (często z komponentem recyklingowym) ma niższy ślad węglowy jednostkowo niż równowartość monetarna w bilonie.
NBP nie publikuje oficjalnie masy ani grubości banknotów – przytoczone wartości mają charakter szacunkowy w oparciu o normy branżowe i praktykę PWPW/NBP. Do pomiaru masy pojedynczych egzemplarzy użyj wagi jubilerskiej z dokładnością 0,01 g.