Polski bilon 20 groszy – szczegółowa analiza wymiarów, masy i wariantów historycznych
Współczesna moneta 20 groszy waży dokładnie 3,22 g, ma średnicę 18,5 mm i grubość 1,7 mm.
Parametry te, ustalone przez NBP, obowiązują dla monet obiegowych wprowadzonych od 1995 roku i pozostają niezmienne także po zmianie materiału w 2020 roku.
Standardowe cechy fizyczne monet obiegowych (III RP, od 1995 r.)
Monety 20 groszy z okresu III Rzeczypospolitej produkuje Mennica Polska. Charakteryzują się one stałymi wymiarami oraz dwiema głównymi wersjami materiałowymi, zgodnie z oficjalnymi specyfikacjami NBP:
| Parametr | Wartość | Materiał (do 2019 r.) | Materiał (od 2020 r.) |
|---|---|---|---|
| Waga | 3,22 g | miedzionikiel (MN25: Cu 75%, Ni 25%) | stal powlekana miedzią i niklem |
| Średnica | 18,5 mm | miedzionikiel (MN25) | stal powlekana miedzią i niklem |
| Grubość | 1,7 mm | miedzionikiel (MN25) | stal powlekana miedzią i niklem |
| Krawędź (bok) | ząbkowana | – | – |
Aby uporządkować najważniejsze różnice między wydaniami, poniżej zestawienie trzech wersji projektowych w obiegu:
- 1995 – oryginalny awers z Orłem i nominałem;
- 2017 – zmiana stylistyki awersu (godło i data), pełna kompatybilność wymiarowa i wagowa; łączny nakład wzoru 2017 przekroczył 637 mln szt.;
- 2020 – przejście na rdzeń stalowy powlekany (optymalizacja kosztów surowcowych) przy zachowaniu identycznych wymiarów i masy nominalnej.
Tolerancje produkcyjne NBP dopuszczają drobne odchylenia rzędu ±0,1 mm dla średnicy i ±0,05 g dla masy. Dzięki temu pomiary amatorskie mogą różnić się nieznacznie (np. wskazania grubości 1,6 mm). W obiegu spotyka się także warianty stempla odwróconego – nie wpływają one jednak na parametry fizyczne monety.
Historyczne warianty 20 groszy – ewolucja parametrów
Na przestrzeni dziejów nominał 20 groszy pojawiał się w różnych stopach i formatach, zależnie od dostępności surowców i technologii menniczych. Najważniejsze okresy prezentują się następująco:
- II Rzeczpospolita (1918–1939) – waga ok. 3 g, średnica 20 mm, grubość 1,3 mm, stop ~98% niklu; większe i cięższe od współczesnych, z prostszą krawędzią;
- PRL (1957–1985) – waga ok. 1,0 g, średnica 20,0 mm, grubość 1,5 mm, lekki stop aluminiowy; monety oszczędnościowe, produkowane masowo;
- Wcześniejsze emisje (XIX w. i wcześniej) – m.in. Królestwo Polskie/Kongresówka i zabór rosyjski: wagi 2,5–5 g, średnice 18–22 mm, stopy srebrne lub miedziane; dziś głównie o znaczeniu kolekcjonerskim.
Porównanie z innymi nominałami (III RP) pomaga uchwycić proporcje i funkcjonalne różnice w obiegu:
| Nominał | Waga (g) | Średnica (mm) | Grubość (mm) |
|---|---|---|---|
| 20 gr | 3,22 | 18,5 | 1,7 |
| 10 gr | 2,51 | 16,5 | 1,7 |
| 50 gr | 3,94 | 20,5 | 1,7 |
Średnica 18,5 mm i masa 3,22 g pozycjonują 20 gr między 10 a 50 gr, co ogranicza pomyłki w automatach i ułatwia rozpoznanie dotykowe.
Praktyczne wyliczenia i ciekawostki
Poniżej zebrano praktyczne dane przydatne w logistyce i numizmatyce:
- Ilość w kilogramie – 310 szt. (1 kg odpowiada ok. 996,2 g użytecznej masy monet);
- Wartość 1 tony – 310 559 szt., czyli 62 111,80 zł łącznej wartości nominalnej;
- Zmiana materiałowa 2020 – stalowy rdzeń obniża koszty przy niezmienionych wymiarach, zapewniając pełną kompatybilność z liczarkami i automatami;
- Numizmatyka – błędy mennicze (np. podwójny rant) podnoszą wartość kolekcjonerską; standardowe obiegówki pozostają warte nominał.
Trwałość monet 20 gr szacuje się na 20–30 lat w obiegu, a stabilne parametry wynikają z jednolitych standardów NBP i wymogów kompatybilności urządzeń obsługujących bilon.