Banknot 10 zł – waga, wymiary, grubość i zabezpieczenia – kompleksowa analiza numizmatyczna
Banknot 10 zł w obecnym polskim obiegu ma standardowe wymiary 120 × 60 mm. NBP nie publikuje oficjalnie dokładnej masy, jednak ze względu na mniejszą powierzchnię banknot ten waży mniej niż wyższe nominały. Grubość nie jest podawana w źródłach, a zastosowany papier i zabezpieczenia nie wpływają wyczuwalnie na masę. Banknot wyposażono w zaawansowane zabezpieczenia optyczne i dotykowe.
Wymiary i cechy fizyczne banknotu 10 zł w obiegu obecnym
Współczesny banknot 10 zł, wprowadzony w zmodernizowanej serii (emisja od 2013 r.), ma ustandaryzowane wymiary 120 mm szerokości (dłuższy bok) × 60 mm wysokości (krótszy bok) i jest najmniejszym polskim banknotem obiegowym. Kolejne nominały rosną o ok. 6 mm na dłuższym boku i 3 mm na krótszym, co ułatwia identyfikację także osobom niedowidzącym.
Najważniejsze parametry fizyczne to:
- Materiał – bawełniano-lniany papier banknotowy (biały, specjalistyczny), bez znaczących różnic wagowych wynikających z druku;
- Waga – brak oficjalnych danych publikowanych przez NBP; z uwagi na mniejsze wymiary banknot 10 zł waży mniej niż nominały wyższe, a zabezpieczenia nie zwiększają masy w sposób wyczuwalny;
- Grubość – brak precyzyjnych danych w źródłach; na podstawie technologii papieru banknotowego (standardy europejskie ok. 0,1 mm) nie odbiega od normy i nie wpływa na codzienne użytkowanie.
Porównanie wymiarów z innymi nominałami (dane dla obiegu obecnego):
| Nominał | Szerokość (mm) | Wysokość (mm) |
|---|---|---|
| 10 zł | 120 | 60 |
| 20 zł | 126 | 63 |
| 50 zł | 132 | 66 |
| 100 zł | 138 | 69 |
| 200 zł | 144 | 72 |
| 500 zł | 150 | 75 |
Ciekawostka – banknot 500 zł jest niższy o 2 mm od banknotów euro o wysokości 77 mm (nominały 50–200 EUR), co podkreśla kompaktowość polskiego systemu.
Zabezpieczenia banknotu 10 zł – technologie i identyfikacja
Banknot 10 zł z wizerunkiem Mieszka I na awersie i Orłem Białym na rewersie wyposażony jest w wielowarstwowe zabezpieczenia nanoszone bez wpływu na masę:
- Optyczne pod światło – uzupełniający się recto–verso wizerunek korony w owalu;
- Zmiana koloru – liczba „10” przechodzi z jasnej na ciemną w zależności od kąta nachylenia;
- Mikrodruki – drobne napisy widoczne wyłącznie pod lupą;
- UV – elementy fluorescencyjne (m.in. kwadrat z „10” i fragmenty numeru seryjnego) widoczne w świetle ultrafioletowym.
Te elementy skutecznie utrudniają fałszowanie, przy zachowaniu lekkości i elastyczności papieru.
Warianty historyczne i wyliczenia serii emisyjnych
Polskie banknoty 10 zł występowały w licznych emisjach, różniących się wymiarami, materiałem i szatą graficzną. Poniżej wyliczenie kluczowych wariantów (układ chronologiczny, lista uproszczona):
- 1919–1928 (II RP, druk Banque de France) – papier, klasyczna typografia; wymiary 154 × 96 mm; waga nieznana, lecz większa ze względu na rozmiar; w obiegu 28.04.1924–29.02.1928;
- Seria „Polskie banknoty obiegowe” (numizmatyka, XX w.) – srebrna replika (Ag 999/1000); wymiary 50 × 25 mm; waga 186,6 g; nakład 3000 szt.; stempel lustrzany, rant gładki – kolekcjonerski, nieobiegowy;
- Starsze serie obiegowe (przed modernizacją 2013) – wymiary zbliżone do 120 × 60–66 mm (rozbieżności w opisach źródłowych), papier banknotowy, ewolucja zabezpieczeń.
Dla porządku zestawienie wariantów wymiarowych wygląda następująco:
- obieg obecny – 120 × 60 mm (standard);
- nieścisłości źródłowe – 120 × 66 mm (prawdopodobnie błąd lub opis stanu zużytego);
- historyczne/replika – 154 × 96 mm (II RP) lub 50 × 25 mm (replika).
Brak danych o wadze historycznych wariantów (poza repliką); masa jest w przybliżeniu proporcjonalna do powierzchni, dlatego starsze, większe banknoty były zauważalnie cięższe.
Poboczne informacje i ciekawostki numizmatyczne
Poniżej dodatkowe fakty istotne dla kolekcjonerów i użytkowników:
- Rozpoznawalność – rosnące wymiary w stałych krokach (ok. 6 mm szerokość, 3 mm wysokość) minimalizują ryzyko pomyłek;
- Produkcja – papier banknotowy wytwarzany na zamówienie NBP; zabezpieczenia nie zwiększają wyczuwalnie masy;
- Porównanie z monetami – dla kontrastu, moneta 10 gr waży 2,51 g i ma grubość 1,70 mm, podczas gdy banknoty są wielokrotnie lżejsze w przeliczeniu na jednostkę wartości;
- Numizmatyka – repliki i emisje kolekcjonerskie cieszą się popularnością; egzemplarze w stanach UNC/UNC-1 wykazują jedynie minimalne różnice masy produkcyjnej;
- Ciekawostka – Mieszko I na awersie symbolizuje początki państwowości; pod UV numer seryjny jest unikalny dla każdego egzemplarza.
Analiza oparta na danych z 2026 r.; dla precyzyjnej wagi zalecana jest weryfikacja w NBP lub wykonanie pomiaru laboratoryjnego.