Moneta 5 zł – analiza fizycznych parametrów najcięższej monety obiegowej w Polsce
Standardowa moneta 5 zł w obiegu polskim waży 6,54 g, ma średnicę 24 mm i grubość ok. 2,00 mm (spotykane wartości mieszczą się w zakresie 1,79–2,00 mm), co czyni ją najcięższą i największą monetą obiegową wśród nominałów od 1 grosza do 5 zł.
Parametry techniczne standardowej monety 5 zł (od 1995 r.)
Moneta dwumetalowa zaprojektowana do intensywnego obiegu: łatwa do identyfikacji dotykiem, odporna na zużycie i trudna do sfałszowania. Poniższe zestawienie prezentuje kluczowe cechy według danych Mennicy Polskiej:
| Parametr | Wartość | Uwagi |
|---|---|---|
| Masa | 6,54 g | Najwyższa wśród monet obiegowych; ułatwia rozpoznanie i pracę automatów. |
| Średnica | 24 mm | Większa niż w 2 zł (21,5 mm); łatwa do odróżnienia w dotyku. |
| Grubość | ok. 2,00 mm | Tolerancja produkcyjna; zapewnia wysoką trwałość w obiegu. |
| Krawędź (rant) | moletowana nieregularna | Naprzemiennie gładka i ząbkowana; ułatwia rozpoznanie dotykiem. |
| Materiał | rdzeń: miedzionikiel (MN25); pierścień: brązal CuAl6Ni2 (ok. 92% Cu, 6% Al, 2% Ni) | Dwukolorowa, bimetaliczna konstrukcja zwiększa trwałość i bezpieczeństwo. |
W źródłach można spotkać drobne rozbieżności dotyczące grubości (np. 1,79 mm dla starszych egzemplarzy), wynikające z tolerancji produkcyjnych i zużycia, jednak standard NBP to 2,00 mm.
Porównanie z innymi monetami obiegowymi – dlaczego 5 zł jest najcięższa?
Moneta 5 zł wyróżnia się masą i rozmiarem, co ułatwia sortowanie w portfelach i rozpoznawanie w automatach vendingowych. Poniższa tabela zestawia ją z innymi nominałami (wersje standardowe od 1995 r., z aktualizacjami do 2020 r.):
| Nominał | Masa (g) | Średnica (mm) | Grubość (mm) | Materiał główny |
|---|---|---|---|---|
| 5 zł | 6,54 | 24 | 2,0 | Bimetal (miedzionikiel + brązal) |
| 2 zł | 5,21 | 21,5 | 2,0 | Mosiądz nordycki (Nordic Gold) |
| 1 zł | 5,00 | 23 | 1,7 | Miedzionikiel |
| 50 gr | 3,94 | 20,5 | 1,7 | Miedzionikiel lub stal powlekana (w zależności od rocznika) |
| 20 gr | 3,59 | 19,5 | 1,4 | Miedzionikiel lub stal powlekana (w zależności od rocznika) |
| 10 gr | 2,13 | 17,5 | 1,4 | Miedzionikiel lub stal powlekana (w zależności od rocznika) |
| 5 gr | 1,64 | 15,5 | 1,4 | Mosiądz manganowy (do 2013) / stal powlekana (od 2014) |
Masa 6,54 g przewyższa 2 zł o ok. 25%, a średnica 24 mm czyni 5 zł największą monetą obiegową – idealną do szybkich transakcji bez pomyłek.
Warianty i odmiany – stabilność parametrów z wyjątkami historycznymi
Jeśli chodzi o odmiany i warianty 5 zł, warto zwrócić uwagę na następujące kwestie:
- standard obiegowy (1995–obecnie) – jedna wersja wzoru w stałych parametrach (6,54 g; 24 mm; bimetal);
- wyjątek: 5 zł z 1984 r. (okres PRL) – masa 5 g, średnica 24 mm, mosiądz, rant ząbkowany; osobny typ, lżejszy i rzadszy (nakład ok. 85,6 mln szt.);
- monety okolicznościowe NBP – emisje 5 zł w standardzie obiegowym (np. „Odkryj Polskę”) mają identyczne parametry (6,54 g, 24 mm), natomiast wersje próbne w srebrze/złocie mają inną masę i nie są przeznaczone do obiegu;
- zmiany materiałowe w innych nominałach – dotyczyły głównie niższych wartości (przejście na stal powlekaną), 5 zł zachowała bimetal i parametry fizyczne.
W praktyce w obiegu funkcjonuje jedna, stabilna wersja 5 zł, a różnice dotyczą głównie emisji okolicznościowych o tych samych wymiarach i masie.
Ciekawostki numizmatyczne i praktyczne
Poniżej zebrano najciekawsze informacje z punktu widzenia użytkownika i kolekcjonera:
- inżynieria – brązal w pierścieniu (odcień żółty) oraz miedzionikiel w rdzeniu (odcień srebrny) dają wyraźny kontrast i odporność na korozję;
- produkcja – Mennica Polska wybija rocznie ok. 100–200 mln sztuk; typowa tolerancja masy to ±0,1 g;
- wartość kolekcjonerska – standardowe 5 zł są warte nominał, natomiast błędy stempla oraz stany mennicze (UNC) z niskich nakładów mogą osiągać kilkadziesiąt złotych;
- vending i dostępność – parametry 5 zł są zoptymalizowane pod kątem akceptorów monet; zmiany materiałowe w niższych nominałach nie objęły 5 zł;
- historia – wprowadzona w 1995 r. po denominacji, zastąpiła nominalnie 5 000 zł z okresu hiperinflacji.
Przemyślane parametry 5 zł przekładają się na trwałość, czytelność i bezbłędną identyfikację w codziennym obiegu przez długie lata.