Moneta 2 grosze – szczegółowa analiza parametrów technicznych, wagi i cech fizycznych w historii polskiego bilonu
Współczesna moneta 2 grosze waży 2,13 g, ma średnicę 17,5 mm i grubość 1,40 mm; jest wykonana z mosiądzu manganowego (MM59) lub stali powlekanej mosiądzem, a jej rant jest gładki. Specyfikacja ta obowiązuje od wprowadzenia wzoru w 1995 r. i pozostaje niezmieniona w obiegu III RP, co czyni ją standardem dla vendingu i automatów.
Parametry techniczne standardowego wariantu obiegowego (III RP, od 1995 r.)
Monety 2 grosze w bieżącym obiegu mają jednolite wymiary i masę, co gwarantuje kompatybilność z liczarkami oraz automatami akceptującymi bilon. Poniższa tabela podsumowuje kluczowe parametry na podstawie danych NBP i katalogów numizmatycznych:
| Cecha | Parametr | Uwagi |
|---|---|---|
| Masa | 2,13 g | Stała dla wszystkich roczników; tolerancja produkcyjna ±0,1 g. |
| Średnica | 17,5 mm | Nieco większa niż 1 grosz (15,5 mm). |
| Grubość | 1,40 mm | Cienka konstrukcja, zbliżona do nominałów 1 i 5 groszy. |
| Materiał | Mosiądz manganowy (MM59) lub stal powlekana mosiądzem | Pierwotnie mosiądz; od 2014 r. wprowadzono stalowe krążki dla obniżenia kosztów. |
| Rant | Gładki | Bez ząbkowania, co odróżnia od wyższych nominałów, np. 10 czy 20 gr. |
| Stempel | Zwykły | Awers: orzeł państwowy; rewers: wartość z gałązką dębową; projekt wzoru 1990. |
Waga 2,13 g wynika z gęstości mosiądzu manganowego (ok. 8,5 g/cm³), co przekłada się na objętość krążka rzędu 0,25 cm³ – wyliczenie na podstawie średnicy i grubości (V = π × r² × h). W menniczym worku 100 szt. masa zbiorcza wynosi ok. 213 g (bez opakowania).
Historyczne warianty monet 2 grosze – ewolucja wagi i wymiarów
Polski bilon 2 grosze ewoluował przez ponad 100 lat, z wahaniami masy od 0,57 g (aluminium PRL) do 8,5 g (wzory próbne). Oto główne emisje w ujęciu chronologicznym:
- II Rzeczpospolita (1919–1939, wzór 1923) – masa 2,00–2,05 g, średnica 17,6 mm, materiał brąz lub mosiądz, gładki rant. Bita w Warszawie (np. 1928: nakład 26,8 mln szt.). Waga dostosowana do powojennego kruszcu, tolerancja do 0,05 g;
- PRL (1949–1956) – aluminium, masa 0,57–0,60 g, średnica 16 mm, grubość 1,3–1,4 mm, ząbkowany rant. Warianty: Warszawa (0,57 g z półcieniami) i Budapeszt (0,60 g). Ultralekkie, oszczędne – nakład 300 mln szt. w 1949 r.;
- Wzory próbne 1990 – masa 8,1 g (mosiądz manganowy, nakład 5000 szt.) lub 8,5 g (miedź, 2000 szt.). Znacznie cięższe, testowe – nie weszły do obiegu;
- III RP (od 1995) – ujednolicone 2,13 g, jak powyżej. Emisje masowe (np. 2004: 100 mln szt.).
Porównanie wag i materiałów w najważniejszych wariantach prezentuje poniższa tabela:
| Okres / wariant | Masa (g) | Materiał | Średnica (mm) | Nakład przykładowy |
|---|---|---|---|---|
| II RP (1923–1939) | 2,00 | Brąz / mosiądz | 17,6 | 26,8 mln (1928) |
| PRL (1949) | 0,57–0,60 | Aluminium | 16,0 | 300 mln |
| Wzór próbny 1990 | 8,1–8,5 | Mosiądz / miedź | b.d. | 2000–5000 |
| III RP (od 1995) | 2,13 | Mosiądz manganowy / stal powlekana mosiądzem | 17,5 | 100 mln (2004) |
Zmiany masy odzwierciedlają realia gospodarcze i technologiczne – od powojennej oszczędności surowców (aluminium PRL) po optymalizację kosztów i standaryzację w obiegu III RP.
Cechy fizyczne i identyfikacja wariantów
Aby szybko rozpoznać roczniki i warianty 2 grosze, zwróć uwagę na poniższe aspekty:
- Magnetyzm – stalowe warianty III RP (od 2014 r.) reagują na magnes – prosty test numizmatyczny;
- Półcienie i detale – PRL Warszawa ma półcienie na awersie/rewersie; Budapeszt – czystsze pola, ostrzejsze liternictwo;
- Wady mennicze – rzadkie, np. podwójne obrzeże (2004 r.), potrafią podnieść wartość kolekcjonerską do 10–50 zł;
- Kompatybilność – masa 2,13 g idealnie pasuje do sortownic; ultralekkie PRL (0,57 g) powodowały błędy w vendingu.
Ciekawostki numizmatyczne
Wybrane fakty i notowania rynkowe, które warto znać:
- Rzadkość PRL – 2 gr 1949 Warszawa osiąga do ~100 zł w stanie menniczym (MS65), m.in. ze względu na półcienie;
- Rekord nakładu – II RP 1928: 26,8 mln szt., najliczniejsza seria brązowa;
- Próby 1990 – ciężkie jak 20 gr, sprawdzały trwałość i technologię przed reformą monetarną;
- Aktualność – w 2026 r. nadal w obiegu; mimo dyskusji o demonetyzacji niskich nominałów NBP nie wprowadził zmian. W kolekcjonerstwie worki 100 szt. (różne roczniki) wycenia się na 2–3 zł/szt..
Analiza opiera się na danych menniczych i katalogach, podkreślając 2,13 g jako normę obiegową przy istotnej historycznej różnorodności. Dla weryfikacji parametrów zalecana jest suwmiarka oraz waga jubilerska z dokładnością 0,01 g.