Parametry fizyczne polskiej monety 1 złoty – szczegółowa analiza numizmatyczna
Polska moneta obiegowa o nominale 1 złoty waży 5,00 g, ma średnicę 23,00 mm i grubość 1,7 mm. To monometaliczna moneta ze stalowym rdzeniem, powleczona miedzią i niklem, z rantem naprzemiennie gładkim i ząbkowanym, emitowana przez Narodowy Bank Polski (NBP).
Stałe wymiary, charakterystyczny rant oraz nowoczesna konstrukcja materiałowa gwarantują trwałość monety i łatwą identyfikację w obiegu.
Standardowe parametry fizyczne
Według oficjalnych norm NBP, obowiązujących dla monet wprowadzonych do obiegu od 1995 roku, kluczowe cechy monety 1 zł to:
- waga – 5,00 g (z niewielką tolerancją menniczą);
- średnica – 23,00 mm;
- grubość – 1,7 mm;
- krawędź (rant) – naprzemiennie gładka i ząbkowana, co wspiera identyfikację dotykową oraz zabezpiecza przed fałszowaniem;
- materiał – stal pokryta miedzią i niklem (od 2020 r.); wcześniej miedzionikiel CuNi25 (MN 25).
Te parametry zapewniają trwałość, odporność na korozję i łatwe różnicowanie od innych nominałów – np. moneta 1 zł jest mniejsza od 5 zł (24 mm, 6,54 g), ale większa od 2 zł (21,5 mm, 5,21 g).
| Parametr | Wartość | Uwagi numizmatyczne |
|---|---|---|
| Waga | 5,00 g | Niewielka tolerancja mennicza |
| Średnica | 23,00 mm | Jednolicie 23 mm we wszystkich specyfikacjach |
| Grubość | 1,7 mm | Zapewnia stabilność w obiegu i w sorterach |
| Krawędź | Naprzemiennie gładka i ząbkowana | Rozróżnianie dotykowe i ochrona antyfałszerska |
| Materiał | Stal + Cu/Ni | Zmiana od 2020 r. w celu obniżenia kosztów |
Warianty i zmiany w historii emisji
Monety 1 zł zachowują te same wymiary od 1995 r., bez istotnych różnic fizycznych, w przeciwieństwie do niektórych niższych nominałów. Główne zmiany dotyczyły następujących obszarów:
- awersu – aktualizacja w 2017 r., obejmująca styl orła, układ nominału i roku emisji zgodnie ze standardami projektowymi;
- materiału – przejście z miedzioniklu (do 2019 r.) na stal powlekaną Cu/Ni (od 2020 r.) w celu obniżenia kosztów, bez wpływu na wagę i wymiary;
- prób kolekcjonerskich – warianty UNC/PROOF o identycznych parametrach fizycznych, z lustrzanym wykończeniem bądź dodatkowymi stemplami; nie trafiają do regularnego obiegu.
Brak potwierdzonych wariantów wagowych lub wymiarowych w obiegu powszechnym – źródła zgodnie wskazują 5,00 g i 23,00 mm.
Porównanie z innymi polskimi monetami obiegowymi
Dla kontekstu numizmatycznego, 1 zł plasuje się pośrodku skali rozmiarów i masy w zestawieniu z innymi nominałami:
| Nominał | Waga (g) | Średnica (mm) | Grubość (mm) | Materiał (główny) |
|---|---|---|---|---|
| 1 zł | 5,00 | 23,00 | 1,7 | Stal + Cu/Ni |
| 2 zł | 5,21 | 21,50 | 2,0 | Brąz-aluminium + miedzionikiel |
| 5 zł | 6,54 | 24,00 | 2,0 | Brąz-aluminium + miedzionikiel |
| 50 gr | 3,94 | 20,50 | 1,7 | Stal + Cu/Ni (od 2020 r.) |
Moneta 1 zł jest wyraźnie cięższa od groszówek (np. 50 gr: 3,94 g), ale lżejsza od 5 zł, co wspiera ergonomię płatności gotówkowych i pracę sorterów monet.
Ciekawostki numizmatyczne i praktyczne wyliczenia
Poniższe fakty ułatwiają szybkie szacunki i identyfikację w praktyce obiegowej oraz w kolekcjonerstwie:
- ile waży kilogram 1 zł – dokładnie 200 monet (1000 g / 5 g = 200 szt.), o wartości 200 zł; praktyczne dla skarbników i kasjerów;
- koszt produkcji – NBP optymalizuje koszty dzięki zmianom materiałowym (stal + powłoki Cu/Ni); szczegółowe dane jednostkowe nie są publicznie ujawniane;
- identyfikacja w obiegu – średnica 23 mm i rant mieszany minimalizują ryzyko pomyłki z 2 zł (moneta dwumetalowa o mniejszej średnicy);
- historia – wprowadzona w 1995 r.; zmodernizowany awers od 2017 r.; emisje okolicznościowe nie zmieniają parametrów fizycznych;
- numizmatyka kolekcjonerska – obiegówki dominują w transakcjach, a edycje PROOF i UNC osiągają premie kolekcjonerskie przy zachowaniu wagi 5,00 g.
Dane oparto na specyfikacjach NBP i aktualnych katalogach – na rok 2026 nie zapowiedziano zmian parametrów fizycznych monety 1 zł.