Moneta 1 euro – szczegółowa analiza fizycznych parametrów obiegowych monet euro
Moneta 1 euro waży 7,5 g, ma średnicę 23,25 mm i grubość 2,33 mm – te wymiary i masa obowiązują we wszystkich krajach strefy euro od 2002 roku.
Dla szybkiej weryfikacji kluczowych danych warto zapamiętać następujące parametry:
- Masa – 7,5 g;
- Średnica – 23,25 mm;
- Grubość – 2,33 mm;
- Rant – trzy odcinki gładkie na przemian z trzema ząbkowanymi;
- Konstrukcja – bimetal (pierścień z miedzioniklu, rdzeń trójwarstwowy z mosiądzu niklowego i niklu).
Standardowe cechy fizyczne monet obiegowych
Monety 1 euro to dwuczęściowe konstrukcje bimetaliczne: zewnętrzny pierścień z miedzioniklu (Cu 75 Ni 25) oraz wewnętrzny rdzeń trzywarstwowy z mosiądzu niklowego (Cu 75 Zn 20 Ni 5) po obu stronach warstwy czystego niklu. Kolor pierścienia jest srebrny, a rdzenia złoty, co ułatwia identyfikację.
Rant ma charakterystyczny wzór: trzy odcinki gładkie na przemian z trzema ząbkowanymi. Taki profil zwiększa bezpieczeństwo (utrudnia fałszowanie) i ułatwia rozpoznanie dotykowe.
Poniższa tabela podsumowuje kluczowe parametry w porównaniu z innymi nominałami euro (dla kontekstu):
| Nominał | Średnica (mm) | Grubość (mm) | Masa (g) | Kształt brzegu | Stop główny |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 euro | 23,25 | 2,33 | 7,5 | Gładki i ząbkowany na przemian | Pierścień: miedzionikiel; rdzeń: mosiądz niklowy (trójwarstwowy) |
| 2 euro | 25,75 | 2,20 | 8,50 | Napis na rancie (z drobnymi nacięciami) | Pierścień: mosiądz niklowy; rdzeń: miedzionikiel |
| 50 centów | 24,25 | 2,38 | 7,80 | Grubo ząbkowany | Nordic Gold |
| 20 centów | 22,25 | 2,14 | 5,74 | Gładki z 7 żłobieniami | Nordic Gold |
Te wymiary są jednolite dla wszystkich 20 krajów strefy euro (stan na 2026 r.). Strona narodowa (awers) różni się symbolami kraju (np. Włochy: Człowiek witruwiański Leonarda da Vinci; Polska: brak emisji obiegowej) – nie wpływa to na parametry fizyczne.
Warianty wzornictwa strony wspólnej (rewers)
Strona wspólna (rewers) została zaprojektowana przez Luca Luycx (inicjały LL widoczne pod literą O w napisie EURO).
Do 2007 r. obowiązywał wzór z mapą Europy pokazującą kontury państw UE z 1999 r., nominałem 1 po lewej i napisem EURO po prawej; w tle sześć linii z gwiazdami.
Od 2007 r. wprowadzono uproszczoną mapę całej Europy (bez granic państw); pozostałe elementy bez zmian. Decyzję zatwierdzono w 2005 r.; Włochy, Austria i Portugalia (w tym San Marino i Watykan) wdrożyły nowy motyw od 2008 r.
Strony narodowe (awersy) są odmienne dla każdego kraju, ale mają identyczne wymiary i masę jak wszystkie monety 1 euro. Przykładowo: włoska moneta z 2003 r. to 23,25 mm i 7,5 g.
Nakłady, obieg i dane statystyczne
Produkcję rozpoczęto w 1999 r., a emisję obiegową od 1 stycznia 2002 r.; monety pozostają w obiegu bez terminu wycofania.
Całkowity nakład do XI 2014 r.: 6 593 000 000 szt. W 2009 r. w obiegu było 6 126 mln szt., co stanowiło ok. 7% wszystkich monet euro liczbowo, ale aż 29,2% ich wartości obiegowej (6,126 mld €). Nominały 1 i 2 euro dominują wartościowo (ok. 70%).
Warianty specjalne i kolekcjonerskie (różnice w parametrach)
Standardowe monety obiegowe trzymają tolerancję wagową ok. ±0,1 g. Istnieją jednak emisje, które różnią się charakterem lub wykończeniem:
- słowacka moneta okolicznościowa 2 euro (nie 1 euro): 8,50 g, 25,75 mm – przykład wariantu o większej wadze,
- medale srebrne „Wspólna waluta euro”: 20 g czystego srebra (Ag 999), średnica 40 mm – czysto kolekcjonerskie, nieobiegowe,
- inne emisje kolekcjonerskie (np. KMS – zestawy mennicze): zachowują standardy obiegowe, ale w próbie lustrzanej lub z dodatkowymi wykończeniami rantów.
Ciekawostka: tolerancja produkcyjna EBC pozwala na minimalne odchylenia (np. waga 7,4–7,6 g), a monety poza normą są wycofywane i niszczone. Bimetalowa konstrukcja zwiększa odporność na zużycie – szacowana żywotność to 20–30 lat. W numizmatyce poszukiwane są rzadkie błędy mennicze (np. źle spasowany pierścień, różnica w wadze do 0,2 g).
Praktyczne implikacje dla numizmatyków
Przydatne wskazówki w pracy z monetami 1 euro:
- Weryfikacja autentyczności – zmierz średnicę suwmiarką (dokładność ±0,01 mm), sprawdź masę wagą jubilerską (do 0,01 g) i obejrzyj rant pod lupą;
- Wartość kolekcjonerska – monety obiegowe w stanie UNC zwykle 1–2 €, ale rzadkie warianty (np. Monako, błędy mennicze) przekraczają 50 €;
- Porównanie gęstości – gęstość ok. 8,9 g/cm³ (warstwa niklu i miedzionikiel) sprawia, że 1 euro jest cięższe od 50 centów mimo mniejszej średnicy.
Te parametry są znormalizowane przez EBC, co zapewnia pełną interoperacyjność i jednolitość w całej strefie euro.