Masa i wymiary monety 10 groszy w polskim obiegu numizmatycznym
Współczesna moneta 10 groszy (III Rzeczpospolita, po denominacji z 1995 r.) waży 2,51 g, ma średnicę 16,5 mm i grubość 1,7 mm. Jest to standard dla większości emisji obiegowych od 1995 r., wykonana z miedzioniklu (MN25) lub – od 2019 r. – ze stali pokrytej miedzią i niklem, z rantem na przemian gładkim i ząbkowanym.
Parametry fizyczne monety 10 groszy pozostają stałe od 1995 r., a zmiany dotyczyły głównie wzornictwa i materiału rdzenia.
Warianty współczesne (III RP po denominacji, 1995–obecnie)
Monety 10 groszy w obiegu dzielą się na trzy główne wersje: z 1995 r. (oryginalny projekt), 2017 r. (nowy wzór) oraz 2020 r. (kolejna odsłona wzoru 2017). Parametry fizyczne pozostają niezmienne, z drobnymi odchyleniami produkcyjnymi. Poniższa tabela zestawia kluczowe dane:
| Rok emisji | Średnica (mm) | Masa (g) | Grubość (mm) | Stop | Rant | Nakład (przykładowy) | Uwagi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1995 | 16,5 | 2,51 | 1,7 | Miedzionikiel (MN25) | Gładki i ząbkowany na przemian | Brak danych | Wersja początkowa, szeroko w obiegu |
| 2000 (MW) | 16,5 | 2,55 | Brak danych | Miedzionikiel | Brak danych | 104 060 000 (UNC) | Niewielka różnica w masie, Mennica Polska w Warszawie |
| 2017–2019 | 16,5 | 2,51 | Brak danych | Miedzionikiel (MN25) | Gładki i ząbkowany na przemian | 1 160 500 000 (do 2024) | Wzór z orłem; awers: Sebastian Mikołajczak, rewers: Ewa Tyc‑Karpińska |
| 2019–obecnie (np. 2020, 2024) | 16,5 | 2,51 | Brak danych | Stal pokryta Cu+Ni | Gładki i ząbkowany na przemian | Brak danych | Zmiana stopu dla oszczędności, produkcja: Mennica Polska |
Wyliczenie wariantów masy – średnia masa dla 100 monet 10 gr z lat 1995–2024 wynosi ok. 251 g (100 × 2,51 g), co czyni je lżejszymi od wyższych nominałów, np. 20 gr (3,22 g sztuka). Odchylenia (np. 2,55 g w 2000 r.) wynikają z tolerancji menniczych ±0,05–0,1 g.
Historyczne warianty (II RP i PRL)
Starsze monety 10 groszy różnią się znacząco pod względem masy i wymiarów, co odzwierciedla ewolucję technologii menniczych i materiałów. Najważniejsze przykłady:
- II Rzeczpospolita (1923) – nikiel, średnica 17,6 mm, masa 2,0 g. Przykładowo, emisja z Warszawy (Parchimowicz 104, KM Y#11), często w stanie UNC z połyskiem menniczym;
- PRL (1949–1985) – alupolon (aluminium), średnica 17,6 mm, masa 0,7 g, rant gładki. Wersje z lat 1949, 1961–85 (np. 1970, 1979, nakład 73 191 000 szt.), projekt rewersu z „10 GROSZY” i gałązką laurową (Andrzej Peter). Próby bitego Al o masie 0,7 g;
- Wzór 1961 – masa identyczna z 1949 r. (0,7 g), alupolon.
Porównanie mas historycznych vs. współczesnych – zestawienie poniżej ułatwia szybki przegląd kluczowych różnic:
| Okres | Masa (g) | Średnica (mm) | Materiał | Kluczowa cecha |
|---|---|---|---|---|
| II RP (1923) | 2,0 | 17,6 | Nikiel | Cięższy, mniejszy nakład |
| PRL (1949–1985) | 0,7 | 17,6 | Alupolon | Najlżejszy wariant, masowa produkcja |
| III RP (1995–obecnie) | 2,51–2,55 | 16,5 | MN25 / stal CuNi | Standard obiegowy |
Cechy fizyczne i poboczne informacje
Poniżej zebrano techniczne aspekty, które najczęściej interesują kolekcjonerów i weryfikatorów:
- materiał i trwałość – miedzionikiel (Cu 75%, Ni 25%) zapewnia odporność na korozję; stalowa wersja od 2019 r. redukuje koszty, zachowując parametry. Gęstość ok. 8,9 g/cm³ (dla MN25);
- rozpoznawalność – rant na przemian (gładki–ząbkowany) utrudnia podrabianie i ułatwia identyfikację dotykiem;
- awers/rewers – orzeł z godłem RP, napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”, rok emisji; pierścienie stylizowane w otoku;
- tolerancje – masa ±0,03 g, średnica ±0,1 mm wg norm NBP/Mennicy Polskiej.
Ciekawostki numizmatyczne
Na koniec kilka interesujących faktów przydatnych w ocenie i kolekcjonowaniu:
- zmiany wzoru – wzór 2017 (emisja od 15.02.2017) wprowadzono dla unowocześnienia designu, bijąc ponad 1,16 mld szt. do 2024 r.;
- rzadkie okazy – 10 gr 2000 MW, mimo wysokiego nakładu, w stanach menniczych (UNC) może osiągać premię; historyczne z II RP w wysokich notach (np. NGC UNC Details) przekraczają często 1000 zł;
- porównanie z innymi nominałami – 10 gr jest lżejsza od 5 gr (3,59 g) dzięki różnicy stopu i mniejszej średnicy;
- wpływ denominacji 1995 – ujednoliciła wymiary i zakończyła erę lekkich aluminiowych monet PRL.
Dane oparto na specyfikacjach menniczych; drobne różnice mogą wynikać z zużycia monet lub indywidualnych metod pomiaru. Dla precyzyjnych weryfikacji zalecana jest waga analityczna i lupa.