Moneta 5 groszy polska – szczegółowa analiza parametrów fizycznych, wariantów emisyjnych i ciekawostek numizmatycznych
Standardowa masa monety 5 groszy wynosi 2,59 g według NBP i to ta wartość jest właściwa dla obiegu po 1995 r. Rozbieżności spotykane w źródłach wtórnych (np. 3,59 g) to zwykle błędy redakcyjne lub nieporozumienia związane z innymi nominałami.
Średnica monety to 19,48–19,50 mm w zależności od rocznika, a grubość ok. 1,4–1,5 mm. Do 2013 r. stosowano mosiądz manganowy (MM59), natomiast od 2014 r. moneta ma stalowy rdzeń powlekany mosiądzem. Od 2014 r. moneta jest lekko magnetyczna, co ułatwia automatyczną selekcję i kontrolę autentyczności.
Warianty emisyjne i ewolucja parametrów fizycznych
Poniższa tabela podsumowuje kluczowe cechy dwóch głównych wariantów (materiałowych) monety 5 groszy według danych NBP i praktyki obiegowej:
| Wariant | Okres emisji | Masa | Średnica | Grubość | Krawędź | Stop | Uwagi projektowe |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Wersja I | 1995–2013 | 2,59 g | 19,50 mm | ok. 1,5 mm | gładka | Mosiądz manganowy (MM59) | Awers: Orzeł RP i napis „Rzeczpospolita Polska”, rok; rewers: nominał „5 GROSZY” i gałązka dębu |
| Wersja II | od 2014 r. | 2,59 g | 19,48 mm | ok. 1,4–1,5 mm | gładka | Stal powlekana mosiądzem | Drobne korekty rysunku orła i typografii; materiał zmieniony na stal z powłoką (lekko magnetyczna) |
Parametry podawane przez NBP są rozstrzygające; po 2014 r. nie odnotowano zmian masy ani średnicy do 2024 r.
Cechy fizyczne i projektowe
Poniżej najważniejsze elementy projektu i ich praktyczne znaczenie:
- Awers – Orzeł Rzeczypospolitej Polskiej, napis „Rzeczpospolita Polska”, rok emisji oraz znak MW Mennicy Polskiej;
- Rewers – duży nominał „5 GROSZY” oraz stylizowana gałązka dębu, charakterystyczny motyw groszówek;
- Rant – gładki, bez naprzemiennych ząbków; ułatwia rozpoznanie nominału dotykiem i odróżnienie od 10 gr.
Rant monety 5 groszy jest gładki – brak naprzemiennych ząbków.
Wyliczenia wariantów i dane praktyczne
Dla masy jednostkowej 2,59 g praktyczne przeliczenia wyglądają następująco:
- 1 kg: 386 monet (wartość: 19,30 zł),
- 10 kg: 3861 monet (193,05 zł),
- 100 kg: 38 610 monet (1930,50 zł),
- 1 tona: 386 100 monet (19 305 zł).
Te wyliczenia są kluczowe dla sorterów, automatów vendingowych i skupu metalu. Rolka bankowa (50 szt.) waży ok. 129,5 g; standardowy worek menniczy to najczęściej 5000 szt. (ok. 12,95 kg).
Ciekawostki numizmatyczne i kontekst
Warto znać kilka istotnych informacji dotyczących historii, odmian i wyceny:
- Motyw roślinny – współczesny 5 gr nawiązuje do tradycyjnych motywów polskich groszówek poprzez gałązkę dębu, bez ciągłości parametrów z emisjami zaborczymi czy PRL;
- Projekt – autorką wzoru groszówek (1–5 gr) jest m.in. Ewa Tyc‑Karpińska; projekt zachował spójność wizualną po zmianie materiału w 2014 r.;
- Błędy i odmiany – spotykane są błędy stemplowe (np. przesunięcia, podwójne nabicia), a także nieznaczne różnice detalu między rocznikami; rzadkie sztuki w stanie UNC osiągają wyższe ceny;
- Wartość kolekcjonerska – typowe emisje obiegowe są warte nominalnie, za to wyselekcjonowane egzemplarze w stanach menniczych mogą osiągać 1–5 zł i więcej w zależności od rocznika;
- Porównanie z innymi nominałami – 5 gr jest lżejszy od 10 gr (2,51 g), cięższy od 2 gr (2,13 g) i 1 gr (1,64 g), a jego średnica 19,5 mm wyróżnia go w grupie groszówek.
Od 2014 r. stalowy rdzeń powlekany mosiądzem obniżył koszty produkcji bez zmiany masy i średnicy, a jednocześnie poprawił odporność na zużycie. Do szybkiej weryfikacji autentyczności pomocne są waga z dokładnością ±0,01 g oraz prosty test magnetyczny.